Уставниот суд донесе нова одлука во врска со линеарното зголемување на пензиите во Македонија, отфрлајќи ја иницијативата со која се бараше преиспитување на уставноста на законското решение што предвидуваше еднакво зголемување на пензиите за сите пензионери, без оглед на висината на нивните месечни примања.
Одлуката беше донесена на седницата одржана на 21 октомври, а според образложението на Судот, причина за отфрлањето е фактот што оспорената законска одредба имала времен карактер и веќе престанала да се применува. Поради тоа, Судот оценил дека повеќе не постојат процесни услови за одлучување за нејзината уставност.
Станува збор за член 2 од измените на Законот за пензиското и инвалидското осигурување, со кој беше регулирано линеарното усогласување на пензиите на 1 септември 2025 година и на 1 март 2026 година. Со ова решение беше предвидено сите пензионери да добијат зголемување во ист паричен износ, независно од тоа колкава пензија примале претходно.
Токму ваквиот модел на зголемување предизвика различни реакции и отвори прашања за неговата усогласеност со Уставот. За разлика од процентуалното усогласување, при кое зголемувањето зависи од висината на пензијата, линеарниот модел предвидува ист дополнителен износ за сите корисници на пензија.
Тоа значи дека пензионер со пониска пензија и пензионер со значително повисока пензија добиваат идентично зголемување во денари. Иако ваквиот пристап овозможува поголемо процентуално зголемување кај најниските пензии, истовремено отвора прашања за начинот на кој се применуваат принципите на еднаквост и пропорционалност во пензискиот систем.
Токму поради овие дилеми, законското решение беше оспорено пред Уставниот суд, со барање да се оцени дали ваквиот начин на усогласување е во согласност со уставните начела.
Сепак, со најновата одлука Судот не навлегол во суштинска оценка на спорното законско решение. Наместо да утврдува дали линеарното зголемување било уставно или неуставно, иницијативата е отфрлена поради тоа што периодот за кој важела оспорената одредба веќе истекол.
Оваа разлика е особено важна бидејќи отфрлањето на иницијативата не претставува потврда дека законското решение било во согласност со Уставот. Воедно, одлуката не значи ниту дека Судот утврдил постоење на неуставност. Прашањето останало без нова суштинска оценка, бидејќи Судот одлучувал врз основа на процесните услови за постапување.
Прашањето за линеарното зголемување на пензиите и претходно беше предмет на разгледување пред Уставниот суд. Во март 2026 година се разгледуваше предлог за укинување на спорната одредба, но тој не го доби потребното мнозинство гласови од уставните судии, по што постапката беше запрена.
Со најновата одлука од 21 октомври, иницијативата повторно не доведе до укинување на законското решение, овојпат поради тоа што оспорената одредба повеќе не произведува правно дејство за идните усогласувања на пензиите.
За пензионерите, најважното прашање е дали оваа одлука ќе влијае врз висината на нивните месечни примања и дали може да се очекува ново зголемување или евентуално намалување на пензиите.
Според содржината на одлуката, не се предвидуваат промени во веќе исплатените пензии, ниту се воведува ново зголемување како резултат на постапката пред Уставниот суд. Тоа значи дека самата одлука не претставува основ за дополнителна исплата, но ниту наложува корекција на претходно исплатените износи.
Пензионерите кои добиле зголемување според претходното законско решение нема да треба да враќаат средства поради оваа одлука, бидејќи Судот не донел решение со кое се поништуваат претходните исплати.
Воедно, отфрлањето на иницијативата не значи дека линеарниот модел автоматски ќе продолжи да се применува и во наредниот период. Неговата примена за конкретните датуми била регулирана со законска одредба со ограничено времетраење, а идните усогласувања ќе зависат од законските правила што ќе бидат во сила во моментот на нивното спроведување.
Ова значи дека за евентуално ново линеарно зголемување би било потребно да постои соодветна законска основа. Доколку не бидат донесени нови измени, усогласувањето на пензиите ќе се спроведува според важечките одредби од Законот за пензиското и инвалидското осигурување.
Прашањето за начинот на зголемување на пензиите останува значајно за голем број граѓани, особено во услови на зголемени трошоци за живот. За пензионерите со најниски примања, секое дополнително зголемување има директно влијание врз можноста за покривање на основните месечни потреби, додека за пензискиот систем од особена важност е обезбедувањето долгорочна финансиска одржливост.
Линеарното и процентуалното усогласување имаат различни ефекти врз распределбата на средствата. При линеарното зголемување, сите пензионери добиваат ист износ, што релативно повеќе им користи на оние со пониски пензии. Кај процентуалното зголемување, пак, пензионерите со повисоки примања добиваат поголем износ во денари, бидејќи зголемувањето се пресметува како процент од постојната пензија.
Поради тоа, изборот на моделот за усогласување останува прашање што има и социјални и финансиски последици, а за кое конечните решенија се носат преку законската регулатива.
Со одлуката на Уставниот суд од 21 октомври е завршено разгледувањето на конкретната иницијатива, но не е даден конечен одговор на поширокото прашање за уставноста на линеарниот модел на усогласување на пензиите.
За пензионерите во Македонија, во овој момент најважно е што одлуката не носи непосредни промени во нивните месечни примања. Дали во иднина ќе има ново линеарно зголемување, процентуално усогласување или поинакво законско решение, ќе зависи од одлуките на надлежните институции и евентуалните измени на пензиското законодавство.